Zachowek. Prawo do zapłaty trzeba prawidłowo obliczyć i udowodnić.

Uprawnieni mogą być zstępni, małżonek i rodzice spadkodawcy, pod warunkiem że w konkretnej sytuacji dziedziczyliby z ustawy. Rodzeństwo spadkodawcy nie ma własnego prawa do zachowku. Wnuk może być uprawniony, jeżeli według reguł dziedziczenia ustawowego wszedłby w miejsce swojego rodzica.

Najpierw ustala się udział, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Następnie określa się substrat zachowku, obejmujący czystą wartość spadku i doliczane przysporzenia. Co do zasady zachowek wynosi 1/2 wartości udziału ustawowego, a dla małoletniego zstępnego lub osoby trwale niezdolnej do pracy 2/3. Na końcu zalicza się świadczenia otrzymane już przez uprawnionego.

Nie. Powołanie do spadku innej osoby zwykle otwiera uprawnionemu drogę do roszczenia pieniężnego. Zachowku może pozbawić skuteczne wydziedziczenie, ale jego przyczyna musi wynikać z testamentu i odpowiadać jednej z ustawowych podstaw. Trzeba też zbadać prawdziwość przyczyny oraz ewentualne przebaczenie.

Nie. Dziesięcioletnie wyłączenie dotyczy darowizn dokonanych na rzecz osób, które nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku. Darowizny na rzecz spadkobiercy albo osoby uprawnionej do zachowku mogą być doliczane także po upływie dłuższego czasu. Nie dolicza się natomiast drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych w danych stosunkach.

Wartość darowizny oblicza się według stanu przedmiotu z chwili jej dokonania, lecz według cen z chwili ustalania zachowku. Późniejsza cena sprzedaży nie rozstrzyga więc automatycznie sprawy. Co do zasady nie uwzględnia się również późniejszych ulepszeń wykonanych przez obdarowanego, ale trzeba prawidłowo odtworzyć prawny i faktyczny stan nieruchomości w dacie darowizny.

Podstawowym adresatem jest spadkobierca. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnej kwoty od spadkobiercy, przepisy przewidują odpowiedzialność osoby, która otrzymała zapis windykacyjny, a następnie obdarowanego, w granicach określonych ustawą. Kolejność i zakres odpowiedzialności trzeba ustalić przed skierowaniem wezwania lub pozwu.

Termin wynosi co do zasady pięć lat, ale jego początek zależy od podstawy roszczenia. Roszczenie uprawnionego związane z testamentem przedawnia się z upływem pięciu lat od jego ogłoszenia. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu darowizny lub zapisu windykacyjnego przedawnia się po pięciu latach od otwarcia spadku. W sprawie bez testamentu początek terminu także wymaga odrębnej oceny.

Tak. Osoba zobowiązana może żądać odroczenia płatności, rozłożenia jej na raty, a w wyjątkowych przypadkach także obniżenia zachowku. Sąd uwzględnia sytuację osobistą i majątkową obu stron. Podstawowy łączny okres rat nie powinien przekraczać pięciu lat, a w przypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie może zostać wydłużony maksymalnie do dziesięciu lat.

Zachowek jest roszczeniem pieniężnym. Przy wartości do 20 000 zł obowiązuje opłata stała zależna od przedziału wartości, a powyżej 20 000 zł opłata wynosi 5 % dochodzonej kwoty, nie więcej niż 200 000 zł. Dodatkowym kosztem może być opinia biegłego. Czas postępowania zależy przede wszystkim od liczby darowizn, zakresu sporu o majątek i konieczności przeprowadzenia wyceny.